روان شناسی ورزشی

روان شناسی ورزشی شاخه‌ای از علم ورزش است که در جستجوی فراهم نمودن پاسخ به سؤالات مختلف در زمینه‌های رفتار انسانی در حیطه ورزش است. ازآنجایی‌که روان‌شناسی به مطالعه رفتار می‌پردازد، بالطبع موضوع روان‌شناسی ورزشی نیز به مطالعه حرکات و فعالیت‌های ورزشی در تمام ابعاد از فعالیت حرکتی یک کودک دبستانی تا مسابقات جهانی و المپیک می‌پردازد. روان‌شناسی ورزشی در دو دهۀ اخیر به شکل معناداری رشد و توسعه یافته است. توجه و علاقه به این رشته تدریجاً رو به افزایش است و گسترۀ دانش وابسته به این حوزه آنقدر رشد کرده است که به شاخه‌های متعددی نیزتقسیم شده است. به مفهوم وسیع کلمه روان‌شناسی ورزشی کلاً دربرگیرنده جنبه های روانشناختی، ورزش‌های رقابتی، تمرین، آمادگی جسمانی، استراحت و پیشرفت مهارت های حرکتی می‌باشد. روان‌شناسی ورزش جدیدترین اطلاعات روان‌شناسی مطرح روز ورزش را در اختیار علاقمندان قرار می‌دهد. بیشتر تئوری ها و پژوهش های جدید در حوزه های شخصیت، پرخاشگری در ورزش، اضطراب و استرس، نفوذهای اجتماعی انگیزش، کسب مهارت و … می‌باشد. همچنین نمونه های متنوعی از رشته های ورزش از جمله فوتبال وزنه برداری و …. را شامل می شود.  هر چند غالبأ برداشت عمومی چنین است که روان‌شناسی ورزش تنها مربوط به ورزشکاران حرفه ای است؛ اما این حوزه تخصصی دربرگیرنده محدوده وسیعی از موضوعات علمی، کلینیکی و کاربردی مربوط به ورزش و تمرینات است. دو زمینه اصلی در روان‌شناسی ورزش وجود دارد: یکی کاربرد روان‌شناسی در بالا بردن انگیزه و کارآیی و دیگری تأثیر ورزش در بهبود سلامت روانی و عمومی. بسیار مهم است كه یك مربی همان‌طور كه برای توسعه مهارت های جسمی یك ورزشكار تلاش می كند، برای توسعه نحوه تفكر و مهارت های ذهنی نیز به او كمك نماید. همه ما با مراجعه به حافظه خود می توانیم لحظاتی را در مسابقات ورزشی به خاطر آوریم که تیم یا ورزشکاری با وجود آمادگی کامل جسمانی و فنی، به دلیل شرایط نامناسب روانی از ارائه بهترین عملکرد خود ناتوان مانده است. ضعف آمادگی روانی در ورزشکاری که آمادگی جسمانی مطلوب دارد، به مثابه اتومبیل آماده و پرسرعتی است که راننده ای ناشی و ناآماده درآن نشسته باشد. هر قدر هم که جسم آماده و ورزیده باشد، اگر ذهنی که آن را هدایت می کند، فاقد ورزیدگی و آمادگی باشد؛ جسم به درستی هدایت نخواهد شد. همانطور که آمادگی جسمانی مستلزم صرف زمان کافی برای تمرین و تقویت عوامل آن است، آمادگی روانی نیز از عواملی همچون مهارت در توجه، مهارت در کنترل اضطراب و استرس، حفظ انگیزش، حفظ و افزایش اعتماد به نفس و …تشکیل می شود. رسیدن به آمادگی روانی نیز به مرور و با صرف زمان امکان پذیر می شود و مستلزم اینست که سرپرستان و مربیان آگاه چنین فرصتی را برای ورزشکاران فراهم آورند. بهرحال برای ورزشکاری که برای اولین بار با مهارت های روانی آشنا می شود، حدود شش ماه وقت برای آموزش و تمرین و تلفیق مهارت های روانی تازه آموخته با تمرینات جسمانی لازم است. فراگیری این مهارت ها، نه تنها عملکرد ورزشی بلکه حیطه های دیگر زندگی فرد را نیز ارتقاء می بخشد و دستیابی به موفقیت را تسهیل می نماید. شاید فکرمی‌کنید که خود ورزشکاران چگونگی برقراری و تنظیم توجه خود را بلدند. البته که این باور، باور غلطی است. تفکیک محرک اصلی از بین شبکه محرکها، چگونگی تغییر و تنظیم توجه برحسب ضرورت، چگونگی تشدید توجه و تمرکز، مهارت‌هایی اساسی در انجام بهینه عملکرد هستند و می توانند به ورزشکاران آموزانده شوند. اگر اصول مربوط به برقراری توجه را به درستی مورد استفاده قراردهید، بهتر می توانید به ورزشکارانتان مهارت های مربوط به توجه را بیاموزید. هدف این کتاب آشنایی دانشجویان رشته تربیت بدنی، معلمان و مربیان و مدرسان با اصول، زمینه‌ها و مبانی روان‌شناسی ورزشی است. محتوای کتاب از سرفصل درسی روان‌شناسی ورزشی پیروی می کند. کتاب حاضر شامل شانزده فصل می‌باشد، که در فصل اول به تعاریف روان‌شناسی و ماهیت علمی روان‌شناسی ورزشی می‌پردازد. در فصل دوم تاریخچه روان‌شناسی و روان‌شناسی ورزشی در جهان مورد بررسی قرار می گیرد، در فصل سوم کاربرد مفاهیم روان‌شناسی ورزشی مورد مطالعه قرار می گیرد و در فصل چهارم انگیزش در ورزش و در فصل پنجم برانگیختگی، اضطراب، استرس و پرخاشگری بحث می شود. در فصل ششم آشنایی با چگونگی کنترل فشارهای روانی و فصل هفتم تنظیم نیروی روانی را مورد مطالعه قرار می‌دهد، در فصل هشتم مهارت‌های تصویرسازی ذهنی در ورزش و فصل نهم در مورد مهارت‌های توجه در ورزش بحث می کند. فصل دهم به اعتمادبه‌نفس می‌پردازد و فصل یازدهم آشنایی با فلسفه مربیگری و ارتباط آن با روان‌شناسی ورزشی می‌باشد. در فصل دوازدهم به رهبری و فصل سیزدهم به مهارت‌های ارتباط می‌پردازد. فصل چهاردهم آشنایی با هیپنوتیزم در ورزش و در فصل پانزدهم موضوع آشنایی با خصوصیات روانی ورزشکاران رشته‌های مختلف را دنبال می کند و در فصل شانزدهم با موضوع رشد کودک و نوجوان و روان‌شناسی ورزش کتاب به پایان می رسد. امیدوارم این منبع بتواند دانشجویان و مربیان را به مطالعه همه جانبه روان‌شناسی ورزش علاقمند نمایید و از مطالعه و تدریس این کتاب لذت ببرند. بدیهی است کتاب حاضر عاری از اشکال نیست و در نظر است با یاری پروردگار متعال و راهنمایی صاحب نظران تکمیل شده و در آینده به صورت جامع تر ارائه گردد. آنچه در کتاب روان شناسی ورزشی می خوانید : فصل 1 تعریف و ماهیت روان‌شناسی ورزشی فصل 2 تاریخچه روان‌شناسی ورزش در جهان فصل 3 کاربرد مفاهیم روان‌شناسی ورزشی فصل 4 انگیزش در ورزش فصل 5 انگیختگی،استرس و اضطراب فصل 6 آشنایی با چگونگی کنترل فشارهای روانی فصل 7 تنظیم نیروی روانی فصل 8 مهارت‌های تصویرسازی ذهنی در ورزش فصل 9 مهارت‌های توجه در ورزش فصل 10: اعتمادبه ‌نفس فصل 11 آشنایی با فلسفه مربیگری و ارتباط آن با روان‌شناسی ورزشی فصل 12 رهبری فصل 13 ارتباط فصل 14 آشنایی با هیپنوتیزم در ورزش فصل 15 آشنایی با خصوصیات روانی ورزشکاران رشته‌های مختلف فصل 16 رشد کودک و نوجوان و روان‌شناسی ورزش تالیف: دکتر عهدیه یداله زاده