همه چیز درباره امتحان علوم پایه پزشکی | شرایط، دروس، نمره قبولی و معدل

تحصیل در رشته پزشکی و دندانپزشکی از چند مرحله تشکیل می شود که اولین مرحله آن علوم پایه است. علوم پایه شامل گروهی از دروس است که وجه مشترک علوم زیستی، فیزیک و شیمی با علوم پزشکی است. این دروس به دانشجویان کمک می کند نسبت به دروس بالینی که در آینده می خوانند دیدگاه علمی پیدا کنند و زیربنای علمی خود را تقویت کنند. با پایان دوره علوم پایه که در برنامه رایج پزشکی حدود پنج نیمسال طول می کشد و به تکمیل دروس لازم وابسته است، دانشجویان موظف به شرکت در آزمونی جامع هستند و در آن از دروس گذرانده شده طی این دوره سوال می شود که امتحان علوم پایه نام دارد. در صورت موفقیت در امتحان علوم پایه پزشکی، دانشجویان مجاز هستند دوره های بعدی تحصیلی (فیزیوپاتولوژی، کارآموزی، کارورزی) خود را در پیش گیرند. در این نوشتار شما را با ابعاد مختلف این آزمون آشنا می کنیم.

آزمون علوم پایه در ابتدای مسیر پزشکی عمومی قرار دارد و پس از آن مسیر آموزش به مقدمات بالینی و سپس مراحل بالینی ادامه پیدا می کند؛ برای مشاهده ادامه این مسیر تا کارورزی و دوره تخصص، راهنمای مراحل انترنی و رزیدنتی را ببینید.

$listItemNav$

منابع آزمون

در گذشته این آزمون به صورت قطبی برگزار می شده است اما چند سالی می شود که این آزمون به صورت کشوری و تحت نظارت مستقیم مرکز سنجش آموزش پزشکی برگزار می شود.

همانطور که بالاتر توضیح داده شد، این آزمون شامل دروسی است که در دوره علوم پایه آنها را گذرانده اید. در گفت و گوهای مطالعاتی، بعضی از این دروس را ماژور و بعضی را مینور می نامند؛ این تقسیم بندی غیررسمی، جای فهرست مواد آزمون و بودجه بندی همان نوبت را نمی گیرد:

- دروس ماژور: آناتومی، فیزیولوژی، بیوشیمی، باکتری شناسی

- دروس موسوم به مینور: جنین شناسی، معارف، ویروس شناسی و قارچ شناسی؛ کاربرد این عنوان میان منابع آموزشی یکسان نیست.

- سایر دروس: انگل شناسی، بافت شناسی، بهداشت و اپیدمیولوژی، ایمنی شناسی و زبان تخصصی پزشکی.

رفرنس، خلاصه یا بانک سوال؛ کدام را بخوانیم؟

لازم نیست برای هر درس چند منبع همزمان بخرید. یک منبع اصلی برای مطالعه، یک مسیر روشن برای رفع اشکال و سوالات قابل تحلیل، ترکیب قابل مدیریت تری است.

آناتومی در مجموعه علوم تشریح و درس فیزیولوژی سهم قابل توجهی از سوالات دارند. با این حال، نام ماژور یا مینور به تنهایی معیار حذف یک درس نیست؛ برای مثال، زبان در دفترچه مهر ۱۴۰۵ دارای ۲۰ سوال بوده است. برای برنامه ریزی، تعداد سوال، میزان تسلط و زمان لازم برای پیشرفت هر درس را کنار هم بسنجید.

برای بررسی درسنامه ها و مجموعه سوالات مرتبط، ابتدا رشته و هدف مطالعه را در کتاب های آزمون علوم پایه مشخص کنید؛ کتاب های پزشکی و دندانپزشکی را صرفا به دلیل شباهت نام آزمون به جای هم انتخاب نکنید.

بودجه بندی سوالات امتحان علوم پایه پزشکی

جدول زیر از روی بخش ها و شماره سوالات دفترچه مهر ۱۴۰۵ استخراج شده است؛ توزیع همان نوبت را نشان می دهد و برای نوبت های بعد باید با دفترچه جدید تطبیق داده شود.

منابع اصلی هر کدام از این دروس را می توانید در سایت انتشارات جعفری نوین بررسی کنید. نام کتاب کافی نیست؛ ویرایش، فصل های منتخب و بازه اعتبار منابع باید با نوبت آزمون شما مطابقت داشته باشد. برای نمونه، در اطلاعیه منابع دانشگاه علوم پزشکی تهران، فهرستی برای ابتدای بهمن ۱۴۰۵ تا پایان بهمن ۱۴۰۶ منتشر شده است؛ آن را به نوبت های خارج از این بازه تعمیم ندهید.

برای مطالعه مرجع، مشخصات فیزیولوژی گایتون و هال، ویرایش پانزدهم و ایمونولوژی پایه ابوالعباس قابل بررسی است. پیش از خرید، نسخه عرضه شده و فصل های موردنیاز را با فهرست رسمی تطبیق دهید؛ معرفی این کتاب ها به معنی کافی بودن آنها برای همه دروس یا همه نوبت ها نیست.

شرایط شرکت در آزمون

تنها دانشجویانی می توانند در امتحان جامع علوم پایه پزشکی شرکت کنند که در دروس لازم مرحله اول نمره قبولی کسب کرده و شرایط معرفی دانشگاه را داشته باشند. میانگین کل این مرحله طبق ضوابط عمومی اعلام شده نباید کمتر از ۱۲ باشد. تعداد واحدهای لازم و امکان باقی ماندن درس عمومی را باید با چارت و آیین نامه مربوط به سال ورودی تطبیق داد؛ عدد ۴۶٫۵ واحد علوم پایه و ۸ واحد عمومی را بدون این تطبیق، شرط یکسان همه ورودی ها ندانید.

در چارت هایی که دروس «شناور بین علوم پایه و مقدمات بالینی» دارند، امکان گذراندن این دروس در یکی از دو مرحله پیش بینی شده است؛ شناور به معنی اختیاری بودن یا حذف درس نیست. درباره غیبت در آزمون نیز پیش از موعد، شرایط ثبت عذر و اثر آن بر دفعات شرکت را از آموزش دانشگاه بررسی کنید.

معاونت آموزشی دانشگاه محل تحصیلتان، شرایط شما را بررسی و معرفی به آزمون را پیگیری می کند. آزمون در روال معمول نوبت های دوره ای دارد، اما تاریخ دقیق آن ممکن است با اطلاعیه جدید تغییر کند؛ نوبت سال ۱۴۰۵ پس از تغییر زمان در دوم مهر برگزار شد. برای زمان ثبت نام، دریافت کارت و برگزاری، مرکز سنجش آموزش پزشکی و اطلاعیه آموزش دانشگاه را ملاک قرار دهید.

ثبت نام و دریافت کارت را چگونه پیگیری کنیم؟

1. از آموزش دانشکده مطمئن شوید نمره دروس لازم نهایی شده و شرایط معرفی شما تایید شده است؛ ثبت نمره ناتمام یا درس باقی مانده را پیش از پایان مهلت پیگیری کنید.
2. اطلاعات هویتی، معدل ارسالی و نوبت های قبلی شرکت را کنترل کنید. معرفی دانشگاه را با دریافت کارت یکی ندانید.
3. زمان و روش دریافت کارت را از اطلاعیه همان نوبت بخوانید؛ نام، شماره شناسایی، حوزه و ساعت حضور را روی کارت بررسی کنید.
4. مدرک هویتی و وسایل مجاز را طبق دستورالعمل آماده کنید. مهلت داخلی دانشگاه برای تکمیل مدارک ممکن است زودتر از مهلت عمومی باشد.

امتحان علوم پایه تستی چهار گزینه ای است. در دفترچه مهر ۱۴۰۵، تعداد ۲۰۰ سوال، ۲۰۰ دقیقه زمان پاسخگویی و نبود نمره منفی درج شده است. زمان پاسخگویی معادل سه ساعت و بیست دقیقه است. نمره خام با نتیجه نهایی پس از رسیدگی به کلید و اعمال ضوابط قبولی یکسان فرض نشود؛ برای نوبت خودتان، دستورالعمل همان دفترچه ملاک است.

دفترچه و کلید سوالات بعد از برگزاری آزمون در سایت مرکز سنجش آموزش پزشکی قرار می گیرد. مهلت اعتراض به کلید را از اطلاعیه همان نوبت بخوانید؛ برای نمونه، در دفترچه مهر ۱۴۰۵ بازه پنجم تا هفتم مهر تعیین شده بود. اعتراض باید با شماره سوال، نوع دفترچه و استناد روشن به منبع معتبر ارسال شود. پس از رسیدگی، کلید نهایی و کارنامه رسمی را بررسی کنید.

پس از اعلام نتایج چه چیزهایی را کنترل کنیم؟

کلید اولیه، کلید نهایی و کارنامه یکسان نیستند: کلید اولیه برای بررسی و اعتراض منتشر می شود؛ کلید نهایی پس از رسیدگی مبنای کنترل پاسخ هاست؛ وضعیت قبولی شخصی را باید در کارنامه رسمی دنبال کنید.

• برای تخمین اولیه، نوع دفترچه خود را با کلید درست تطبیق دهید؛ تخمین شخصی را نتیجه قطعی تلقی نکنید.
• پس از انتشار کارنامه، نمره و وضعیت قبولی را بررسی کنید و اگر مشمول تاثیر مثبت معدل هستید، صحت معدل ارسالی را از دانشگاه پیگیری کنید.
• اگر خطا مربوط به معدل یا پرونده آموزشی است، آن را از مسیر آموزش پیگیری کنید؛ این موضوع با اعتراض علمی به یک سوال فرق دارد.
• برای سوال مورد اعتراض، نام منبع، ویرایش، شماره صفحه و توضیح دقیق ارائه کنید؛ مهلت و روش ارسال را همان اطلاعیه تعیین می کند.

شرایط قبول شدن در آزمون

برای پاس شدن در امتحان علوم پایه پزشکی، کافی است که نمره تان از حداقل تعیین شده کمتر نشود. به این حداقل، «بیس قبولی» یا حدنصاب می گویند. در توضیح منتشرشده از دبیرخانه شورای آموزش پزشکی عمومی، مبنای محاسبه ۷۰ درصد میانگین نمرات ۵ درصد برتر آزمون معرفی شده است؛ حدنصاب رسمی هر نوبت پس از آزمون اعلام می شود و عدد دوره قبل، قبولی دوره بعد را تضمین نمی کند.

تاثیر معدل در علوم پایه پزشکی

طبق توضیح منتشرشده در مهر ۱۴۰۵ از سرپرست مرکز سنجش آموزش پزشکی، تاثیر مثبت معدل برای داوطلبانی اعمال می شود که با نمره خام به حدنصاب نرسیده اند. در این توضیح از سهم ۴۰ نمره معدل و ۱۶۰ نمره آزمون نام برده شده است؛ اگر نمره محاسبه شده از حدنصاب بالاتر برود، همان نمره حدنصاب برای داوطلب منظور می شود. اجرای این ضابطه از شهریور ۱۴۰۴ به بعد اعلام شده و دانشگاه ها حداکثر یک ماه پس از اعلام نتایج برای اصلاح معدل فرصت دارند.

این سهم ها را بدون دستورالعمل تبدیل نمره به یک فرمول شخصی تبدیل نکنید و با فرمول های قدیمی اینترنتی مخلوط نکنید. برای محاسبه دقیق باید معدل صحیح ثبت شده، مقیاس نمره خام و دستورالعمل اجرایی همان نوبت مشخص باشد. ضوابط داوطلبان غیرایرانی نیز جداگانه بررسی می شود. جزئیات نقل شده را در گزارش توضیحات سرپرست مرکز سنجش آموزش پزشکی ببینید.

درصورت قبول نشدن در آزمون چه اتفاقی می افتد؟

در صورت قبول نشدن، باید وضعیت آموزشی و فرصت شرکت در نوبت بعد را از آموزش دانشگاه پیگیری کنید. در ضوابط عمومی اعلام شده، حداکثر سه نوبت شرکت پیش بینی شده است؛ یک بار مردود شدن به معنی پایان تحصیل نیست. در صورت تمام شدن دفعات مجاز بدون قبولی، ادامه تحصیل و امکان تغییر رشته تابع آیین نامه قابل اعمال به پرونده شماست. این موضوع را پیش از رسیدن به نوبت آخر روشن کنید.

ورود به مرحله بعد در روال عمومی به احراز شرایط گذر از علوم پایه وابسته است. بخشنامه ویژه ۶ اردیبهشت ۱۴۰۵، برای دانشجویان واجد شرایط آزمون لغوشده اسفند ۱۴۰۴ که مشروط وارد مرحله بعد شده بودند، استثنایی داشت: معدل کل قابل محاسبه حداقل ۱۴ تا پایان مرداد ۱۴۰۵، بدون نمره ناتمام، می توانست موجب قبول تلقی شدن شود. این مقرره به معنی معافیت دائمی همه دانشجویان با معدل ۱۴ یا حذف آزمون نیست.

مزیت کسب نمره  بالا در امتحان علوم پایه پزشکی

با آنچه از شرایط پاس شدن گفتیم، ممکن است تصور کنید که نمره این آزمون اهمیتی ندارد، اما این گونه نیست. قرار گرفتن در گروه ۲٫۵ درصد برتر می تواند در استفاده از برخی تسهیلات آموزشی مطرح باشد. اصطلاح «استریت» معمولا به امکان شرکت زودتر در آزمون دستیاری اشاره دارد؛ استفاده از آن به شرایط دفترچه دستیاری، تایید وضعیت استعداد درخشان و شرایط فرد وابسته است. نمره بالا را به معنی پذیرش بدون آزمون تخصص یا معافیت قطعی از طرح ندانید. اولویت انتخاب لاین کارآموزی نیز باید در مقررات داخلی دانشگاه بررسی شود.

در صورتی که برای امتحان علوم پایه پزشکی تلاش کنید و دروسی را که از مفاد این آزمون هستند را به خوبی یاد بگیرید، در ادامه مسیر تحصیلی تان به شما کمک شایانی می کند؛ علاوه بر آن، کسب نمره خوب برای ورود به مراحل بعدی آموزش پزشکی به شما اعتماد به نفس می دهد.

چقدر باید برای این آزمون درس بخوانیم؟

پاسخ به این پرسش به فاکتورهای مختلفی بستگی دارد:

- آیا می خواهید که این آزمون را صرفا پاس کنید یا دوست دارید در آن نمره خوبی کسب کنید و حتی استریت شوید. 

- در طول دوره تحصیل علوم پایه تا چه حدی برای گذراندن دروس علوم پایه وقت گذاشتید و تسلط پیدا کردید.

- سرعت یادگیری و مطالعه تان چقدر است.

برای یک برنامه قابل تنظیم، ابتدای هر هفته یک مجموعه سوال حل کنید و دو مبحث نیازمند تقویت را مشخص کنید. تا پایان هفته، مطالعه و تست همان مباحث را انجام دهید و خطاها را مرور کنید. خروجی هفته باید کاهش اشتباه در همان مباحث باشد، نه فقط تمام شدن تعداد مشخصی صفحه.

اگر چند ماه فرصت دارید

ابتدا مباحثی را بخوانید که هم سهم قابل توجهی دارند و هم به یادگیری عمیق تر نیاز دارند. در کنار مطالعه، سوال همان مبحث را حل کنید و مرور مطالب قبلی را عقب نیندازید. پس از پوشش اولیه، سهم بیشتری از زمان را به آزمون جامع و اصلاح ضعف ها بدهید.

اگر حدود یک ماه فرصت دارید

منابع را ثابت کنید و برنامه را بر اساس مباحث باقی مانده بچینید. بخشی از هر روز را برای سوال و بخشی را برای مرور خطاها نگه دارید. اگر یک فصل دشوار زمان زیادی می گیرد، پیش از ادامه ببینید این زمان در مقایسه با تکمیل مباحث دیگر چه ارزشی دارد؛ حذف کامل یک درس را انتخاب پیش فرض قرار ندهید.

اگر فقط دو هفته یا کمتر مانده است

تمرکز را به مرور یادداشت های کوتاه، خطاهای پرتکرار و دفترچه های جامع منتقل کنید. یادگیری چند موضوع محدود و قابل اتمام می تواند منطقی باشد، اما شروع چند کتاب از ابتدا معمولا برنامه را ناتمام می گذارد. انتخاب نهایی را از روی نتیجه تمرین خود انجام دهید، نه از روی فهرست های عمومی «دروس آسان».

توصیه هایی برای موفقیت در این آزمون

- منابع خود را به درستی انتخاب کنید و از مشورت با افراد آگاه بهره مند شوید. در فرجه مطالعاتی ممکن است فرصت خواندن تمام رفرنس ها را نداشته باشید؛ در این شرایط، خلاصه یا درسنامه منطبق با منابع آزمون برای مرور کاربرد دارد. اگر مبحثی را درست نفهمیده اید، برای رفع اشکال به بخش مربوط از رفرنس برگردید.

- برای مطالعه هر درس، روش مطالعه متناسب با همان درس را انتخاب کنید. فیزیولوژی و بیوشیمی هر دو به فهم مفهومی و مرور نیاز دارند؛ در فیزیولوژی رابطه تغییر متغیرها و در بیوشیمی مسیرها و تنظیم آنها را دنبال کنید. سوالات آزمون های اخیر را همراه کلید نهایی و پاسخ تشریحی تحلیل کنید؛ فقط حفظ گزینه درست کافی نیست.

- برای مطالعه درس هایتان برنامه داشته باشید. این کار به شما دید کلی نسبت به مسیری که قرار است تا آزمون علوم پایه طی کنید به شما می دهد. برنامه مطالعاتی شما باید با نقاط قوت و ضعفتان مطابقت داشته باشد. در کمبود وقت، مباحث را بر اساس تعداد سوال، میزان تسلط و زمان لازم برای یادگیری اولویت بندی کنید؛ حذف کامل یک درس را انتخاب پیش فرض قرار ندهید.

- مطالعه مباحثی را که به یادگیری عمیق تر نیاز دارند زودتر شروع کنید و مرور را در طول برنامه پخش کنید. برای هر سوال اشتباه، علت را مشخص کنید: نخواندن مبحث، ضعف مفهومی، فراموشی، بی دقتی یا کمبود وقت؛ سپس همان مشکل را هدف بگیرید.

روش مطالعه درس های مختلف علوم پایه

علوم تشریح: ساختارها را همراه تصویر و رابطه مکانی مرور کنید. در آناتومی، مسیر عصب و رگ و ارتباط ساختمان ها را دنبال کنید؛ در بافت، ویژگی تمایزدهنده تصاویر را توضیح دهید؛ در جنین، ترتیب زمانی و سرنوشت ساختارها را کنار هم بنویسید. خواندن نام ها بدون ارتباط دادن آن ها ممکن است در سوال ترکیبی کمک کمتری کند. برای مرور اصطلاحات و ارتباط ساختارها، راهنمای آناتومی بدن انسان را ببینید؛ این مرور جای فصل های منبع آزمون را نمی گیرد.

میکروب، انگل، قارچ، ویروس و ایمنی شناسی: برای موضوعات مشابه، جدول های مقایسه کوتاه بسازید. در هر جدول فقط تفاوت هایی را بیاورید که در تشخیص گزینه درست کاربرد دارند. اطلاعات را از منبع معتبر بگیرید و جدول را به فهرست طولانی و غیرقابل مرور تبدیل نکنید.

اپیدمیولوژی و خدمات سلامت: تعاریف نزدیک به هم را با مثال تفکیک کنید و مسائل عددی را واقعا حل کنید. در سوال فرمولی، مشخص کنید صورت و مخرج چه معنایی دارند؛ حفظ شکل فرمول بدون فهم کاربرد آن کافی نیست.

زبان و معارف: برای زبان، تمرین واژگان در جمله و خواندن متن را در طول برنامه پخش کنید. برای معارف، مطابق منبع همان دوره بخوانید. این دو درس را صرفا به دلیل تفاوت با دروس تخصصی به روز آخر منتقل نکنید.

چطور از سوالات سال های قبل استفاده کنیم؟

سوالات را ابتدا بدون نگاه به پاسخ حل کنید، سپس با کلید نهایی و توضیح معتبر تحلیل کنید. پاسخ درستِ حدسی یا سوالی که بیش از حد برای آن وقت صرف کرده اید نیز نیاز به مرور دارد. سوال قدیمی را بدون بررسی تغییرات منابع، نماینده قطعی محتوای آزمون جدید ندانید.

برای هر سوال فقط یک نکته قابل مرور ثبت کنید. اگر مشکل از مفهوم است، به متن آموزشی برگردید؛ اگر از بی دقتی است، کلمات تعیین کننده مانند «به جز» و «نادرست» را هنگام خواندن مشخص کنید؛ اگر از زمان است، مجموعه سوال زمان دار حل کنید.

روز آزمون و مدیریت پاسخ نامه

در دور اول، سوال هایی را پاسخ دهید که راه حل آن ها روشن است. سوال دشوار را علامت بزنید و برای بازگشت نگه دارید؛ ماندن طولانی روی یک سوال ممکن است زمان سوال های قابل حل را بگیرد.

شماره سوال و پاسخ نامه را در طول جلسه تطبیق دهید. انتقال همه پاسخ ها به دقایق آخر، خطر جا افتادن یا جابه جایی شماره ها را بیشتر می کند. با توجه به نبود نمره منفی در دفترچه بررسی شده، پس از کنترل دستورالعمل همان نوبت، برای سوال های باقی مانده نیز بهترین گزینه ممکن را انتخاب کنید؛ این تصمیم جای مطالعه و تحلیل را نمی گیرد.

در نهایت به شما توصیه می شود که برای مدیریت استرس، برنامه ای قابل اجرا داشته باشید و پیشرفت را با نتیجه تمرین بسنجید. اگر اضطراب در خواب یا مطالعه شما اختلال جدی ایجاد کرده است، از مرکز مشاوره دانشگاه کمک بگیرید.